Erzurum dut çullaması, Karayağız fasülyesi,
Kandilli Kayak Merkezi Biathlon Kayaklı Koşu, Gölören Tarihi Camii, Ahmet Akpınar Tek Söğüt Ağacı, Şah Gölü(Haydarhacı Köyü), Çilli Gölü, Boz Topraklar(Kükürtlü), Derviş Gazi Türbesi Kadir(Hacıhamza),TBMM 90. Yıl Ormanı, Karasu Nehri ve Baraj Gölü, Serçeme Çayı Mesire Alanı(Küçükgeçit)
Balıklıgöl(Söğütlü), Yeşilçöl Dağı, Serçeme Çayı, Elmalı Mağarası, Kuzgun Barajı, Eşkinkaya Yaylası, Üçköse Yaylası (Kabaktepe)
Doğu Anadolu Gözlemevi, Sarıkaya Yaylası, Bingöl/Erzurum Dağı, Nurettin Açıkdeniz Mezrası, Darabi Mezrası Fotoğraf Noktası(Söbeçayır)
Hınıs Ulu Camii, Hınıs Kanyonları (7 kilometre boyunca binlerce yılda şekillenmiş devasa kaya oluşumları ve el değmemiş doğal güzellikler arasında uzanıyor. Ülkemizde ender görülen tekne tipi kanyonlardan biri olan Hınıs Kanyonu'nun ortasından tertemiz sularıyla akan Hınıs Çayı'nda rafting ve kano gezileri yapılabilir), Günde Amer(Çilligöl), Noreladz Manastırı(Sarılı), Özgür Evrim Ormanı(Ilıcaköy), Çağlar Köyü Yaylası(Meydanköy), Taşbudak Yaylası, Büyük ve Küçük Sirilan Gölü, Hamzabey Necdet Bey Mezrası(Demirci), Gunde Amer Tarihi Alan (Tipideresi), Külhan Bahçesi, Berlin Mahallesi (Şahverdi), Ahırçimen Deresi
Horasan Tren İstasyonu, Horasan Baba ve Türbesi, Aras Nehri, Aşağı Tahirhoca Köyü ve Köprü, Horasan Öğretmenevi, Şerefiye Cami, Aras Nehri, Ravza-i Mutahhara Cami (Adnan Menderes), Şeyh Seyyid Muhammed Emin Efendi Türbesi (Hasanbaba)
Kabak Tepe(Elmalı), Elmalı Mağarası, (5000 kişinin aynı anda gezebileceği kadar büyük bir genişliğe sahip olan ve 400 metrelik bölümü özel olarak aydınlatılan mağaranın iç bölümlerini süsleyen kireçtaşı oluşumları, devasa sarkıtlar, dikitler ve damlataş havuzları yer alır. 17 metre derinliğe kadar ilerleyen Elmalı Mağarası'nın 8 tane salonunda binlerce yıllık kaya oluşumları yakından görülebilir) Petekli Manastırı, Aşağı Özbay Yaylası, İspir Kalesi (12. Yüzyılda inşa edildiği düşünülen ama ne zaman ve kimin tarafından yapıldığı hala tam olarak bilinmeyen görkemli kale, 16. Yüzyılda Kanuni Sultan Süleyman tarafından da onarılarak kullanılmış, devasa kesme taşlarla bölgeye hakim bir tepe üzerinde, bazı bölümleri Çoruh Nehri'nden toplanan taşlarla inşa edilen 10 metre yükseklikte, 9 metre derinlikteki surları ve gözetleme kulelerine sahip İspir Kalesi, çevresini saran yemyeşil doğal güzelliklerle tablo güzelliğinde bir manzara oluşturmaktadır), Halil Paşa Yaylası, İrmak Köyü Yaylası, Güllübağ Barajı, Ardıçlı Yaylası, Kalavan Yaylası, Yeleser Mahallesi(Başköy), Haşut Yayla Evleri, Karpans Gölü(Başköy), Yedigöl (Ovit Dağı'nın güney yamaçlarında uzanan volkanik İspir Yedigöller 4000 metre yüksekliği bulunan dağlar arasında 11 tane irili ufaklı gölün birleşiminden oluşur), Ovit Dağı Çengovit (Yedigöller) buzul gölleri, Yedigöl Dikenli Yayla, Salk Yaylası (Yedigöl), Pidosor Yaylası (Yedigöl), Deli Gölü, Mal Gölü, Mandadur Yaylası (Karakale), Sırakonaklar Köprüsü, Çamlıkaya I Köprüsü, Ovit Deresi, Sipkirakoz Deresi, Yıldızlı Gölü, Davalı Yaylası (Sırakonak), Şaroh Gölü, Çınaçur Gölleri, Derin Gölü, Peak 21 (Verçenik Zirve), Kapılı Göller Kamp Alanı(Ortayayla), Verçenik Vadisi
Belediye Parkı, Karaçoban Öğretmenevi (0442.5912555), Kocasu Deresi
Köyceğiz Gölü ve Mesire Yeri, Kırk Pencereli Mağaralar (Aşağı Çıkılgan Köyü)
Şehitler Anıtı, ÇobandedeTarihi Köprü (2011 yılında restore edilen, Aras Nehri'nin her iki yakasını birbirine bağlayan ve 13. yüzyıl İlhanlılar döneminden günümüze kalan, yüzlerce yıl boyunca kullanılmış, 128 metre uzunluk ve 8,5 metre genişliğe sahip Çobandede Köprüsü, 30 metre ile 13 metre arasında değişen kemerleriyle, siyah, gri ve kırmızı renkli kesme taşlarla tasarlanan köprü ihtişamlı bir görünüm sunmaktadır)
Narman Şehitliği, 3. Ordu Şehitliği Anıtı(Koçkaya), Narman Boğazı, Narman Peribacaları Sosyal Tesisi(Yoldere), Narman Peri Bacaları (Yoldere), Göksel Dağı(Göllü), Erenkoç Gölü(Göllü), Şekerli Yaylası(Oltutepe), Narman Beş Göller (Adalı Göl) (Koyunören), Otlutepe Yaylası (Narman Beş Göller ile Otlutepe Köyü'ne kısa bir yürüyüş mesafesinde yer alan ve tertemiz havasıyla yaz aylarında yorgunluk atmak için gidebileceğiniz Otlutepe Yaylası, Erzurum'un en güzel yaylalarından Narman Beş Göller doğa yürüyüşlerinin de önemli mola noktalarından biridir), Çerme Deresi, Çatalkaya(Pınaryolu), Kocakaya Gözlem Kulesi (Samikale Kalesi) (Bölgeye hakim yüksek bir tepe üzerinde kireç harcı ve moloz taşlarla inşa edilen tarihi kule, 4 metre yüksekliği bulan surlarıyla ve Eski Tunç Çağı'ndan beri kullanıldığı tahmin edilen kulenin çevresinde yapılan arkeolojik kazılarda antik çağlara ait paha biçilmez seramik eserler bulunmuştur)
Oltu Kalesi (Sadece Erzurum'un değil, Doğu Anadolu Bölgesi'nin de en etkileyici ve eski kalelerinden biri olan Oltu Kalesi, M.Ö. 4. yüzyılda Urartular döneminden günümüze kalmış bir tarihi hazinemiz. Şehir merkezine yaklaşık 1,5 saat uzaklıkta, Oltu ilçesine hakim yüksek bir tepede 3000 metrekarelik büyük bir alan üzerine inşa edilen Oltu Kalesi, uzun tarihinde Bizans, Selçuklu, Akkoyunlu, Karakoyunlu ve Osmanlı dönemlerinde de eklemeler yapılarak kullanılmıştır. 1999 yılında aslına uygun olarak restore edilerek turizme kazandırılan görkemli kalenin iç kale bölümü, asker odaları, gözetleme kuleleri ve Selçuklu döneminden kalan hamam görülebilir), Mısri Zennun Kümbeti, Oltu Kilisesi (Osmanlı-Rus Harbi döneminde Ruslar tarafından inşa edilmişbir Ortodoks kilisesi, kalın kesme taşlarla dikdörtgen olarak tasarlanan kilise, sağlam mimarisiyle günümüze kadar bozulmadan kalmayı başarmıştır. Erzurum'daki tarihi camilerin ve medreselerin yanında farklı bir manzara sunmaktadır), 10. Kolordu Zafer Anıtı, Gökkuşağı Tepeleri (Dünyanın çok az yerinde görebileceğimiz benzersiz jeolojik oluşumlar olan ve yüzlerce yıllık erozyonun bir sonucu olarak şekillenen Gökkuşağı Tepeleri, toprakların içinde bulunan demir gibi çeşitli minerallerden dolayı kırmızı, kahverengi, sarı ve yeşil gibi pek çok renk tonunu bir arada görebilirsiniz. Kaleboğazı), İğdeli Kalesi, Sitare Dağı, Murat Dağı, Obayayla Mesire Alanı, Dutlu Köyü Yayla ve Camisi, Alatarla-Hova Kale Şato, Cimek Yaylası(ayvalı), Gacerti
Atatürk Parkı, Olur Kaplıcası(Illıkaynak), Akdağlar Mesire Alanı(Akbayır), Sarıbaşak Manzara, Yukarı Karacasu Yaylası, Kekikli Yaylası, Kivi Yaylası
Çevirme Mezrası, Bana Katedrali (Penek), Şirankes Mesire Alanı, Çakırbaba Şehitler Anıtı (Gaziler), Kaynak (Çermik) Yaylası, Nişantaşı Yaylası (Yaymeşe)
Pir Ali Baba Türbesi, Abdurrahman Gazi Piknik Alanı, Abdurrahman Gazi Cami ve Türbesi (bdurrahman Gazi Türbesi, Hz. Muhammed'in sancaktarlığını yapan Abdurrahman Gazi için 16. yüzyılda inşa edilmiş. 1796 yılında yanına cami eklenen ve çevresini saran el değmemiş doğal güzelliklerle mesire alanı olarak da kullanılmaktadır), Abdurrahman Gazi Zirve, Sivişli Tabya (Şehitler), Laleli Kayak Merkezi, Palandöken Kayak Merkezi, Konaklı Kayak Merkezi (60 hektarlık geniş bir alan üzerinde hizmet veren ve 3185 metre ile 2000 metre arasında 16 tane kayak pisti bulunan merkezde toplam 288 hektarlır bir alanda kayak ve snowboard yapılabilir), Ejder Zirve 3200, Doğu Anadolu Gözlem Evi, Palandöken Dağı, Küçük Palandöken Tabya, Büyük Palandöken Tabya, Palandöken Geçidi, Karadağ Zirve, Teke Deresi Göleti, Nene Hatun Tabyası, Ağzıaçık Tabyası, Toparlak Tabyası, Nebihan Mezrası, Büyükhöyük Tabyası, Küçükhöyük Tabyası (Toparlak), Uzunahmet Tabyaları
Pasinler Tren İstasyonu, Pasinler Peri Bacaları (Kethuda), Pasinler (Hasan Kale) Kalesi (1339 yılında İlhanlı döneminde inşa ettirilen görkemli kale, bölgeye hakim stratejik bir noktada konumlanmıştır. İç kale ve dış kale olarak iki bölüme ayrılan, devasa sularla çevrili Pasinler Kalesi'ne zorlu bir tırmanışla ulaşılabiliyor. Günümüze kadar sağlam kalmış iç bölümlerini keşfe çıkabileceğiniz tarihi kalede Kanuni Sultan Süleyman döneminde inşa ettirilen cami ve 4. Murat döneminde eklenen köşkte görülebilir), Pasinler Hasankale Kaplıcaları (Bikarbonatlı, klorürlü, sodyumlu, karbondioksit bakımından zengin olan ve aynı zamanda radyoaktivite özelliğine de sahip 39 ile 45 derece arasındaki kaplıca suları, içme suyu ve banyo kürü olarak kullanılabiliyor. Cilt ve sindirim sorunlarından eklem rahatsızlıklarına kadar onlarca hastalığın tedavisine iyi gelmektedir), Hasankale Deresi, Tepecik Köprüsü, Şehitler Anıtı (Çakırtaş), Mahmut Vehbi Efendi Hz. Türbesi (Epsemce), Sansor Deresi, Kızıl Güney Dağı(Timar), Teke Deresi Göleti, Dolangez Tabyası (Büyüktüy), Nenehatun Termal Tesisleri (Büyüktüy), Çobandede Tabyası (Küçüktüy), Sultan II. Alaeddin Keykubat Kümbeti (Ovaköy)
Pazaryolu Kalesi (Akbulut), Pazaryolu Barajı
Çermik Cami, Gündamı, Aras Nehri
Tortum Kalesi, Boz Dağı, Tortum Şelalesi (Türkiye'nin en büyük, dünyanın ise 3. Büyük şelalesi olmasıyla (48 metre yükseklik ve 21 metre genişlik) özel bir öneme sahiptir.-Alparslan), Devre Dağı(Taşoluk), Erzurum Çamlıca Yaylası, Kapıkaya Kalesi, Vaktanos Yaylası, Peynirli Yaylası, Kalavan Yaylası(Uzunkavak), Cihanlı Yayla Göleti, Sudökülen Şelalesi(Gökdere), Dağeteği Gölü (Gökdere), Viranşehir Yaylası, Tortum Yedigöller (Uzunkavak), Çifte Göller (Gökdere), Büyük Göl, Başyatağın Gölü (Gökdere), Tortum Vadisi, Ziyaretli Yaylası (Ziyaret), Ziyaretli Eğerli Dağ, Ziyaretli At Çayırları (Kazandere), Eğriçayır Yaylası (Kazandere), Tortum Guvans Gölü (Kalpli Göl)
Oskonun Huzur Dağı, Uzundere Serafin Şelalesi(Derekapı, Tortum Vadisi Engüzek Kale Kapısı, (Engüzek (Ağcakale) Kalesi'nin yer aldığı Tao bölgesi, Orta Çağ'da Gürcistan'ı oluşturan bölgelerden biriydi. Nitekim Osmanlılar kalenin bulunduğu köyü 16. Yüzyılın ortalarında Gürcülerden ele geçirmiştir. 1574 tarihli Osmanlı mufassal defterine göre Engüzek Köyü, büyükçe bir yerleşim yeriydi ve 142 haneden oluşmaktaydı. 16-17.yüzyılların olayları anlatan Gürcüce eserde kalenin adı Ağca Kala olarak geçer. Çıldır ilçesindeki Ağca Kala örneğinde olduğu gibi, bu isim Gürcüce anlamdaki Tetrtsihe'den Türkçeye çevrilmiş olabilir. Köyün güneydoğusunda yer alan Engüzek Kalesi, Orta Çağ'da Tortum vadisindeki en önemli kaleydi. Tortum Çayı vadisini ve Çoruh Nehri kıyısından Çorgenisi vadisi boyunca gelen eski yolu kontrol ediyordu. Söz konusu yol Çoruh kıyısında Oşnaki Kalesi'nin kontrolüne giriyordu. Engüzek Kalesi'nin inşa tarihi tam olarak bilinmemektedir. Orta Çağ'da Türk beyleri tarafınan inşa edildiği de ileri sürülmüştür. Ancak kale içindeki kilise, bu yapının Müslümanlar tarafından inşa edilmediğini göstermektedir. Engüzek Kalesi, Dikyar köyünün Dere mahallesinde, deniz seviyesinden 1.180 metre yükseklikte, ulaşımı zor bir kayanın üzerinde yer alır. Kireç harcı kullanılarak kabaca işlenmiş orta irilikte taşlarla inşa edilmiş olan yapı, 78 × 38 metre ebatlarındadır. Günümüze büyük ölçüde sağlam ulaşmıştır. Bugüne kalan duvarlarının yüksekliği 30 metreyi bulur. Kalenin dört adet kulesi bulunmaktadır. Kalenin içinde kilise, sarnıçlar, depolar, dereye ulaşan tünelden bazı kısımlar ve çeşitli yapı kalıntıları bulunmaktadır. Kalenin dibinde, küçük bir derenin kıysında Osmanlı döneminde inşa edilmiş bir hamamın kalıntısı vardır), Balıklı Köyü, Tortum Gölü, Uzundere Göl Seyir Kamp Piknik Alanı, Haho (Hahuli) Manastırı (Bağlarbaşı), Şaşaroz Şapeli, Sapaca Kalesi, Tortum Gölü Seyir Alanı(Altınçanak), Tortum Gölü Şirince Tesisleri, Zökün Gölü Yüzen Adalar, Körüngel Yaylası, Kırçel Seyir Terası, Öşvank Manastırı 963-973 (963 ile 973 yılları arasında Gürcü Bağratlı Hanedanlığı döneminde inşa edilen manastır, Bizans İmparatorluğu döneminde de büyük kubbeler eklenerek geliştirilmiştir. İç bölümleri süsleyen aziz freksleri ve kabartma taşlarla haç planlı olarak tasarlanan manastır, incil'den sahnelerin tasvir edildiği duvar resimleriyle de etkileyicidir. Hamam, rahip evleri, kütüphane ve mutfakta görülebilir), Armutlu Yaylası, Gülü Bağdat Dağı(Kirazlı), Puşulu Yaylası (Sapaca), Uzundere Yedigöller, İbrahim Aksu Su Değirmeni ve Piknik Alanı, Mişnek Yaylası (Çağlayan), Dadaşforever Extrem Spor Noktası
Erzurum Tren İstasyonu, Erzurum Kongre Binası (1864 yılı yapımı taş ve ahşap mimarili konak 23 Temmuz-7 Ağustos 1919 tarihlerinde Erzurum Kongresine ev sahipliği yapmıştır. Günümüzde müze olan kullanılan bina da, Erzurum Kongresi, Milli Mücadele Dönemi ve Kurtuluş Savaşı yıllarını yansıtan fotoğraflar, tarihi belgeler, 10. Yıl Nutku'nun el yazısı kopyası, kongreye katılan delegelerin fotoğrafları, biyografileri ve kongre tutanakları gibi pek çok tarihi belge incelenebilir), Resim Heykel Müzesi ve Galerisi (Erzurum Kongre Binası içinde hizmet veren Galeri'de her sanat meraklısının görmesi gereken zengin koleksiyonlara sahip. Kongrenin yapıldığı salonun da aslına uygun olarak restore edilerek korunduğu müzenin sergilerinde Türk resim sanatının yüzlerce yıllık tarihini yansıtan eserler, binlerce kitaplık kütüphanesinin yanı sıra Kongre ile ilgili resmi belgeler, fotoğraflar ve dokümanlar görülebilir), Meşhur Çorbacı Yeşilkent, Erzurum Bakırcı Cami, Taş Mağazalar, Hacılar Hanı, Habibbaba Türbesi, MNG Alışveriş ve Yaşam Merkezi, Ata Park Botanik Bahçesi, Aziziye Parkı, Kardelen Medrese, Erzurum Olimpiyat Parkı, 1072 Saltuklu Millet Bahçesi, Tarihi Erzurum Evleri (Günümüzde 100 kadarı koruma altına alınan evler, sert kış koşullarına uygun olarak kalın kesme taşlarla ve çoğunlukla iki katlı olarak inşa edilmiştir), Üç Kümbetler (Anadolu'da inşa edilmiş anıt mezarlar arasında en güzellerinden biri olarak kabul edilen Kümbetlerden en büyüğü Emir Saltuk'a ait ama diğerlerinin kime ait olduğu hala bilinmiyor. Kesme taşlarla sekizgen olarak tasarlanan ve ikonik külahıyla etkileyici bir manzara sunan ve Türk takvimindeki ayı, at, yılan gibi sembollerle süslenen ve benzersiz taş kabartmalarıyla sanat eserlerini andıran Kümbetler Erzurum'un en çok ziyaret edilen simgesel yapılarından biridir), PALERİUM Alışveriş Merkezi, Paşa Bey Konağı (300 yıllık sağlam mimarisiyle şehrin simgesel yapılarından biri haline gelen Paşa Bey Konağı, İki katlı olarak ve sağlam kesme taşlarla inşa edilen tarihi konağın iç bölümlerini süsleyen şehre özgü dekorasyonlar, antikalar, şark köşeleri arasında Erzurum'un geleneksel yaşam tarzını yakından görebilirsiniz. Aslına uygun olarak restore edildikten sonra turizme kazandırılan, 10 oda ve 99 kapıyla penceresi bulunan Paşa Bey Konağı, aynı zamanda ceviz ağacı ile yapılmış tavan süslemeleriyle de görülmeye değer), Haho Kilisesi (Taş Cami) (176 ile 1001 yılları arasında inşa edilmiş bölgedeki en eski kutsal mekanlardan biridir. Uzun yıllar kilise olarak kullanılan ve 19. Yyılda camiye çevrilen kilise, Yunan haçı şekilde tasarlanmış bazilikasının yanı sıra iç mekanlarını süsleyen Hz. İsa ve Hz. Meryem freskleriyle yabancı turistlerin en çok ziyaret ettiği Erzurum tarihi yapıları arasındadır), Tahta Cami, Rabia Hatun Kümbeti, Kars Kapı, Gümüşlü Kümbet, Erzurum Kalesi 415 (415 yılında Roma İmparatorluğu döneminde inşa edilen ve uzun tarihinde Asur, Pers, Roma, Bizans, Osmanlı dönemlerinde aktif olarak kullanılan devasa kaleye Saltuklu Beyliği döneminde de İslami mimari özelliklerini yansıtan çeşitli eklemeler yapılmıştır. Kale'nin bulunduğu alanda yerleşim 2500 yıl öncesinde başladığı söylenmektedir), İç Kale Mescidi, Kırklar Türbesi, Ebu İshak Kazeruni Türbesi ve Ali Ağa Çeşmesi gibi önemli Osmanlı dönemi eserlerine ev sahipliği yapan kalenin etkileyici Tebriz Kalesi, Erzincan Kalesi, Gürcü Kalesi, İstanbul Kapı ve Yenikapı gibi anıtsal kapıların dikkate değer), Tepsi Minare-Erzurum Saat Kulesi (Anadolu'nun ilk kale mescidi olup daha sonra kule yapılmıştır. Aynı zamanda Anadolu'nun ilk saat kulesidir-Camikebir), Saltuklu Sarayı, Cennet Çeşmesi (Erzurum'un en eski çeşmelerinden biri olan Çeşme'nin ne zaman yapıldığı bilinmemektedir. 1976 yılında aslına uygun olarak restore edilen ve düz kesme taşlarla inşa edilen etkileyici çeşme 2.5 metre yükseklik ve 3 metre genişlikte tasarlanmıştır), Esat Paşa Cami, Çifte Minareli Medrese (13. Yüzyılda Selçuklular döneminde Alaeddin Keykubad'ın kızı Hundi Hatun tarafından inşa ettirilen ve bu nedenle Hatuniye Medresesi olarak da tarihi kayıtlarda geçen Medrese, Osmanlı döneminde kışla, Cumhuriyet döneminde ise müze olarak kullanılmıştır. Günümüzde ise içindeki sergi salonlarında Erzurum'un tarihi ve kültürel dokusunu yansıtan yüzlerce etnografik esere ev sahipliği yapmaktadır. İki katlı ve açık avlulu olarak tasarlanan tarihi medresenin taş mimarili eğitim odalarını, çarpıcı taç kapısı ve turkuaz renkli çinilerle süslü minaresi dikkate değerdir), Tebrizkapı Kültür ve Sanat Galerisi (Camikebir), Cimcime Hatun Türbesi (Kitabesi olmadığı için kimin tarafından yapıldığı bilinmiyor, sağlam kesme taşlarla silindir şeklinde tasarlanan ve Selçuklu dönemi mimari özelliklerini taşımaktadır), İbrahim Paşa Cami 1748 (Klasik Osmanlı cami mimarisinin en güzellerinden biri olarak gösterilen ve 1748 yılında Hac İbrahim Ethem Paşa tarafından inşa ettirilen cami, kare planlı ve tek kubbeli olarak tasarlanmış, beyaz mermerlerle inşa edilmiş minaresi ve geometrik desenlerle süslü iç bölümleriyle ilgi çekmekte ve günümüzde de hizmet vermektedir), Erzurum Müzesi, Yakutiye Kent Meydanı, Erzurum Atatürk Evi Müzesi (Atatürk'ün Samsun'dan sonra Erzurum Kongresi yapmak için şehre geldiğinde kaldığı taş mimari klasik bir Erzurum konağında hizmete başlayan Erzurum Atatürk Evi Müzesi. 19. yüzyılın başlarında inşa edilen iki katlı konağın dönem mobilyalarıyla süslü odalarında Erzurum Kongresi çalışmalarının yapıldığı salonlar, fotoğraflar, kongreyle ilgili resmi belgeler, Mustafa Kemal Atatürk'ün kişisel eşyaları ve antikalar gibi pek çok objeyi inceleyebilirsiniz), Öğretmenevi ve Akşam Sanat Okulu Müdürlüğü (04452354525), İstanbul Kapı (1865 ile 1877 yılları arasında inşa edilen Kapı, T planlı olarak doğu-batı yönünde tasarlanan ve şehri saldırılara karşı korumak amacıyla inşa edilen anıtsal kapı, kesme taşlarla tasarlanmış ve tonozlarla örülmüş. Selçuklu dönemi mimari özelliklerini yansıtan ve aslına uygun olarak restore edilen kapı, bir açık hava müzesini andıran Erzurum sokaklarında gezerken mutlaka görülmesi gereken anıtsal kapılardan biridir), Havuzbaşı Kent Meydanı, Havuzbaşı, Yakutiye Kent Meydanı, Yakutiye Medresesi 1310 (1310 yılında ilhanlı hükümdarı Sultan Olcaytu tarafından inşa ettirilen büyüleyici taş yapı, Anadolu inşa edilmiş en büyük kapılı avlulu, eyvanlı ve revaklı medrese olmasıyla da özel bir öneme sahiptir. Orginal mimarisini günümüze kadar korumayı başaran ve uzun yıllar boyunca dini eğitimlerin verildiği medrese, 1991 yılında restore edilerek etnografya müzesi olarak hizmete açılmıştır. Büyüleyici taş kabartmalarında insan, çift başlı kartal ve hayak ağacı gibi Orta Asya Türk kültüründen simgelerin tasvir edildiği görülür), Muratpaşa Cami, Ahmediye Medresesi 1314 (İlhanlı Devleti döneminde 1314 yılında inşa ettirildiği düşünülen ve Anadolu'da yapılan kapalı avlulu medrese örneklerinden biri olan Ahmediye medresesi, dikdörtgen planlı ve 16 metrelik taş duvarlarla çevrili olup, çarpıcı taş işçilikleri ve dini eğitimler verilen taş odaları görülebilir), Lala Mustafa Paşa Cami 1562 (Kanuni Sultan Süleyman'ın önemli komutanlarından ve Kıbrıs fatihi olmasıyla ünlü Sadrazam Lala Mustafa Paşa tarafından yaptırılan büyüleyici yapı, Mimar Sinan'ın bölgede inşa ettiği ender yapılardan biridir. Eminönü ve Fatih Camisine benzer bir mimari tarzda inşa edilen cami, özel tasarımlı 28 penceresi, dini mütiflerle süslü sade iç dekorasyonu ve beyaz taşlarla inşa edilen minaresi ile çarpıcı bir manzara sunar), Caferiye Cami 1655 (1655 yılında inşa edilen Cami, 17. Yüzyıl klasik Osmanlı ve islami mimari özelliklerini bir arada görebileceğimiz tarihi cami, etkileyici kubbeleriyle çarpıcı bir manzaraya sahiptir), Hacı Cafer Türbesi, Ulu Cami 1179 (Atabey Cami) (1179 yılında Saltuklu Emiri Nasreddin Aslan Mehmet tarafından inşa edilen etkileyici yapı, tarihi kayıtlarda Atabey Cami olarak da geçiyor. Beylik dönemi özelliklerini yansıtan etkileyici taş ve ahşap oymalarıyla süslü iç mekanları, büyüleyici kırlangıç kubbesi, minber ve mihrabını, 28 pencereli Cami, aslına uygun olarak restore edildi ve günümüzde de hizmet vermektedir), Kurşunlu Medresesi ve Cami 1171 (1711 yılından günümüze sağlayan kalmayı başarmış bir tarihi yapı. Dönemin şeyhülislamı Feyzullah Efendi tarafından inşa ettirilen ve yanındaki Kurşunlu Camii ile birlikte külliye kompleksi olarak tasarlanan medrese, kesme taşlarla ve 10'dan fazla hücreyle keyifli bir tarih gezisi sunmaktadır. 2006 yılında aslına uygun olarak restore edilen Kurşunlu Medresesi'nde dini eğitimlerin verildiği taş medrese odalarını gezebilir ve Kurşunlu Camii'nin dini motiflerle süslü iç mekanlar dikkati çekmektedir). Ayazpaşa Cami 1558-1560 (Kanuni Sultan Süleyman zamanında Ayaz Paşa tarafından inşa ettirilen ve Klasik Osmanlı mimari tarzını yansıtan cami, günümüze kadar sağlam kalmış çarpıcı mimarisiyle dikkat çekmektedir. Erzurumda inşa edilmiş ilk Osmanlı camilerinden biri olmasıyla özel bir tarihi öneme sahip olan caminin sade iç dekorasyonlarla süslüdür ve kare planlı olarak tasarlanmıştır) , Narmanlı Cami 1738 (1738 yılında Sultan Mahmut döneminde inşa ettirilen Cami. Beş tane kubbeye sahip, düz kesme taşlarla klasik Osmanlı mimarisini yansıtacak şekilde tasarlanmış, iç mekanlarını süsleyen bitki motifleriyledikkati çekmektedir), Rüstem Paşa Bedesteni (Taşhan) ve Oltu Taşı 1561 (1561 yılında Kanuni Sultan Süleyman'ın sadrazamı Rüstem Paşa tarafından inşa ettirilen ve ismini de buradan alan Bedesten, kesme taşlarla inşa edilmiş kalın duvarlarından dolayı Taşhan olarak da bilinen yapı, dikdörtgen bir avlu çerçevesinde iki katlı olarak tasarlanmış ve 32 odaya sahip, ticaret yolları üzerinde yer alan, yüzlerce yıl boyunca konaklama ve ticaret amacıyla kullanılan Bedesten, 1965 yılında aslına uygun olarak restore edilmiştir. Günümüzde de ticaretin devam ettiği kervansarayın içerisindeki taş mimarili dükkanlarda bölgeye özgü oltu taşından yapılmış eserler bulunabilmektedir), Erzurum Hamamı (Osmanlı döneminde inşa edilmiş onlarca hamamdan en ilgi çekici olanları arasında. Kadın, erkek, soyunmalık, sıcaklık ve soğukluk gibi farklı bölümleri bulunan, kesme taşlarla klasik Osmanlı hamam mimarisiyle inşa edilmiştir), Erzurum Saat Kulesi 12.yy. (Saltuklu Hükümdarı Ebu'l Kasım tarafından inşa ettirilen ve İslam dönemi mimari özelliklerini yansıtan etkileyici Kule, 12, yüzyıldan günümüze kalan ve Anadolu'daki en eski İslami dönem yapılarından biri olmasıylada dikkati çekmektedir. Bir mescit için minare olarak tasarlanmış kesme taşlarla silindir şeklinde inşa edilen ve 1948 yılında üstüne saatler yerleştirilen Kule, bir süre gözetleme kulesi olarak da kullanılmıştır), Forum Erzurum Outlet, Ata Buz Müzesi (AÜGüzel Sanatlar Fakültesi), Nene Hatun Heykeli, Mecidiye Tabyası 1852 (1877 ile 1878 yılları arasında yaşanan Osmanlı-Rus Harbi'ne sahne olan ve Top Dağı'nın kuzey ucunda savunma amacıyla inşa edilen Mecidiye Tabyası, onlarca devasa tabyaya ev sahipliği yapan Erzurum'da tarih meraklılarının en çok ziyaret ettiği yapılardan biri. Sultan Abdülmecit döneminde 1852 yılında inşa ettirilen devasa taş yapı, kuzey-güney yönünde yay şeklinde planlanmış. Yanık Deresi ile Gürcü Boğazı arasında, düşman saldırılarına karşı savunma amacıyla kalın kesme taşlarla inşa edilmiş devasa bloklarıyla ziyaretçilerini büyüleyen Mecidiye Tabyası, aynı zamanda şehir merkezine en yakın tarihi tabyalardan biridir), Aziziye Tabyası 3, Nene Hatun Tarihi Milli Parkı, Aziziye Tabyası (3 farklı tabyanın birleşiminden oluşan ve Sultan Abdülaziz döneminde Osmanlı-Rus Savaşı döneminde Kars yolunu korumak amacıyla inşa edilerek Top Dağı eteklerinde kurulan devasa taş yapı olan tabya, uzun savaş döneminde pek çok kahramanlık öyküsüne de sahne olmuştur. 1952 yılında Aziziye Şehitleri Anıtı eklenen tabyada metrelerce yükseklikteki taş duvarlar, tarihi toplar ve gözetleme kuleleri görülebilir), Kalor Tepe Kaya Mezarı, Arzıtı Kaplıca (Yeşilyayla), Tafta Tabyası (Gökçeyamaç), İberian Kapısı (Yeşildere), Simoklu Dağı(Arıbahçe)